Het Stamboek - behoud(t) het Goede

Het jaar 2023 was iets rustiger omdat er geen grote veranderingen in de Criteria plaatsvonden. De nieuwe opzet, die in 2022 van kracht werd, voldoet goed, maar in de praktijk van de dag waren er toch nog wat foutjes en onduidelijkheden in de teksten gevonden. Dit is inmiddels gerepareerd en alle aanpassingen zijn in één keer op 9 december 2022 gepubliceerd.
Er zijn altijd aanpassingen in de Criteria geweest als gevolg van ontwikkelingen in onze vloot. Dat is niet nieuw. Het Stamboek is traag in haar reactie op de ontwikkelingen en wacht eerst af of iets beklijft alvorens een mogelijke aanpassing te doen. Dit jaar zijn zeillatten toegestaan voor grootzeil en fok voor alle schepen behalve het Oude Hout, dus de Tjotters, Boeiers en Friese Jachten. Overigens zeillatten werden altijd al gebruikt, zelfs bij het Oude Hout dus men kan zich ook afvragen waarom een verbod ooit in de Criteria gekomen is.

Op 17 augustus heeft Gerard Feikema zijn lidmaatschap van de Criterium Commissie beëindigd. Hij is 23 jaar lid geweest waarvan één jaar voorzitter en hij heeft zich met name bezig gehouden met de keuring van de tekeningen van nieuwbouwschepen. Als scheepsbouwkundig had hij de kwalificaties om dit werk op niveau te doen en ook om een goede gesprekspartner te zijn voor de ontwerpers. De eerste 20 jaar van zijn CC lidmaatschap werd er nog volop gebouwd en hij heeft een 15-tal ontwerpen beoordeeld op conformiteit met de criteria. De nieuwbouw tekeningen worden na beoordeling gestempeld en overgebracht naar het archief van het Fries Scheepvaart Museum. De tekeningen zijn pas na 75 jaar toegankelijk voor het publiek. 

De schepen in het Stamboek worden in categorieën ingedeeld. De belangrijkste Categorie is natuurlijk de A, de schatkamer van het Stamboek met daarin de schepen gebouwd voor 1955 en dus op dit moment al meer dan 65 oud, waarbij er ook nog steeds een aantal schepen "actief" zijn, die ouder zijn dan 100 jaar! De opgenomen schepen van 50 jaar en ouder en de authentiek gebouwde schepen jonger dan 50 jaar, kunnen ook worden ingeschreven in het Register Varend Erfgoed Nederland. De nieuwe Categorie E, de categorie van Ronde en Platbodemjachten heeft nu ook een ingeschreven schip.

Tot de belangrijkste publicaties op de Boekenplank behoren de type-beschrijvingen van de in het Stamboek opgenomen oude scheepstypes. Het was vroeger heel gebruikelijk dat schepen van een bepaalde bouwer in een bepaalde plaats een eigen naam kregen, alsof het bij iedere bouwer en iedere streek om een eigen scheepstype handelde. Die naamgeving kon in de loop der jaren ook zomaar weer veranderen. De ontwikkeling van de scheepstypen en de invloeden daarop proberen we in een Tijdlijn zo goed mogelijk te benoemen en vandaaruit wordt per scheepstype een eigen Tijdlijn gedestilleerd. Dat we nog lang niet klaar zijn met deze beschrijvingen mag duidelijk zijn.

Als aan de basisvoorwaarden voor inschrijving in het RVEN wordt voldaan, kon elk "actief" schip (Categorie A, B, D of M) in het Stamboek, met de leeftijd van 50 jaar of ouder, in 2023 in het Register worden ingeschreven als "Varend Monument®" of als "Varend Erfgoed" (na de verandering van de Categorie-indeling in het Stamboek).

^* Deze schepen zijn nog niet allemaal opgenomen in het RVEN. De overdracht van de gegevens vanuit het Stamboek naar het RVEN-register liep in 2023 nog niet helemaal naar wens. Begin 2024 starten we met nieuwe overdrachten. In de Schepenlijst van het Stamboek staat bij het schip de aantekening of ze meegenomen wordt in de export-overdracht naar het RVEN.
** Ruim 200 eigenaren hebben nog niet aangegeven dat ze hun schip willen laten opnemen in het RVEN.

De "papieren" Schepenlijst 2024 komt op de website beschikbaar in een A5 PDF-formaat. De documenten zijn een momentopname van de gegevens van schepen en eigenaren zoals deze op 1 januari 2024, bij de start van het nieuwe jaar, in ons archief waren vastgelegd. De Schepenlijst bestaat uit diverse deel-lijsten, vanuit verschillende gezichtspunten samengesteld. U kunt ze per afgerond deel downloaden en indien gewenst zelf op papier (A5-formaat) afdrukken.