Het Stamboek - behoud(t) het Goede

Het jaar 2025 is voor de Criteriumcommissie betrekkelijk rustig verlopen, In totaal werden 60 schepen geschouwd en dat waren er meer dan vorig jaar (52). Toch was het een rustig jaar omdat al dat werk op een precieze manier in een gestaag tempo werd uitgevoerd. Alle 60 schepen konden worden opgenomen in het Stamboek soms met tijdelijke dispensaties op kleine afwijkingen. Frank Teurlings die eind 2024 werd benoemd tot voorzitter, heeft zich voornamelijk gericht op het organiseren van het schouwwerk waarbij hij zelf een groot deel van het werk op zich nam. Johan Spruit richtte zich op het schouwen van het zogenaamde Oude Hout, dus de Tjotters, Boeiers en Friese Jachten en Frank Renes die sinds begin 2025 lid is geworden van de Criterium Commissie deed algemeen schouwwerk. Daan Groen die zich binnen de Criterium Commissie bezig houdt met de ontwikkeling van de Criteria, verrichtte een vooronderzoek naar de mogelijkheden van synthetisch teak als vervanger voor het gebruik van teakhout. Hij hield een uitgebreide presentatie op 20 maart 2025 in de bestuursvergadering . De voorlopige conclusie was dat syn-teak zeker een bruikbaar alternatief kan zijn, maar dan moet de juiste keuze gemaakt worden in materiaal en uitvoering. Echter er was ook behoefte aan meer informatie over vervangende houtsoorten zoals Iroko. De Criterium Commissie gaat verder met haar onderzoek en zal het bestuur te zijner tijd adviseren over de te nemen stappen.

Wedstrijdzeilen

Het wedstrijdzeilen met Ronde en Platbodemschepen heeft de speciale aandacht van het Watersportverbond gekregen. Sinds de jaren 80 van de vorige eeuw is door het Watersportverbond bepaalt dat RPL schepen die wedstrijdvaren ingeschreven moeten zijn in het Stamboek en dus aan de Criteria moeten voldoen. Bij onderzoek door het Watersportverbond bleek dat niet alle wedstrijdschepen meer voldeden aan de Criteria en het Watersportverbond zich genoodzaakt zag tot een algehele controle op de meetwaarden. De conclusie van het Watersportverbond was dat de criteria die relevant zijn voor het wedstrijdvaren moeten worden opgenomen in de klassenvoorschriften van de VA- en RPL- klasse. Deze maatregel maakt het voor het watersportverbond eenvoudiger om goed zicht te houden op het voldoen aan de regels die van belang zijn voor het eerlijk wedstrijdzeilen.

In 2024 hebben we het technische fundament van de SSRP-site op orde gebracht. Hoe waardevol deze digitale schatkamer inmiddels is, blijkt wel uit de indrukwekkende omvang: we spreken over circa 81.000 pagina's vol met schepen, historie, techniek en verhalen. Onze ambitie met deze rijkdom aan informatie reikt verder dan alleen het documenteren en behouden van de schepen en het verleden. Het draait voor ons net zo goed om het stimuleren van het actieve gebruik van onze schepen en om het verbinden van de gepassioneerde mensen achter de vloot. De SSRP-site wordt momenteel met enorme toewijding grotendeels door met name één persoon, Jan Eissens, beheerd. Om al dit moois voor de toekomst te borgen én om de schouders onder dit immense werk te verdelen zodat de belasting voor Jan afneemt, willen we graag nieuwe mensen bij de redactie betrekken. Tegelijkertijd biedt dit een natuurlijk moment om te kijken hoe we de informatie op een modernere manier kunnen aanbieden. Daarom heeft 2025 voor een groot deel in het teken gestaan van onderzoek en planvorming.

Gebruikersonderzoek en een nieuwe koers

In de zomer van 2025 hebben we een uitgebreid gebruikersonderzoek uitgevoerd onder diverse belanghebbenden, van scheepseigenaren tot musea en externe commissies. De conclusie was eenduidig: de SSRP-site wordt gezien als een uiterst waardevolle bron en de compleetheid van het Stamboek wordt enorm geprezen. Tegelijkertijd gaven gebruikers aan dat de structuur, navigatie en mobiele toegankelijkheid sterk verbeterd moeten worden. Om dit technisch en organisatorisch in goede banen te leiden, heeft het bestuur in het najaar van 2025 groen licht gegeven aan onze website partner iWink voor een uitgebreid consultancy-traject. Zij helpen ons momenteel met het uittekenen van een nieuwe structuur, het onderzoeken van slimme koppelingen met externe databases (zodat we content kunnen 'koppelen in plaats van kopiëren') en de inzet van nieuwe technieken.

Organisatie en digitalisering

Een belangrijk onderdeel van de vernieuwing is de wens om de content-organisatie te verbreden. We willen toe naar een opzet met een 'redactieraad', waarbij meerdere redacteuren en experts verantwoordelijkheid dragen voor deelgebieden.

De schepen in het Stamboek worden in categorieën ingedeeld. De belangrijkste Categorie is natuurlijk de A, de schatkamer van het Stamboek met daarin de schepen gebouwd voor 1955 en dus op dit moment al meer dan 70 oud, waarbij er ook nog steeds een aantal schepen "actief" zijn, die ouder zijn dan 100 jaar! De opgenomen schepen van 50 jaar en ouder en de authentiek gebouwde schepen jonger dan 50 jaar, kunnen ook worden ingeschreven in het Register Varend Erfgoed Nederland.

Het Stamboek

Jaarlijks vallen er schepen af door verkoop of andere redenen en zijn verplaatst naar Categorie X, maar dat aantal werd de laatste jaren ruimschoots goed gemaakt door de nieuwe en her-inschrijvingen. Nadat alle mutaties in het Stamboek zijn verwerkt, staat de teller eind 2025 op het aantal van 1030 "actieve" schepen. In de tijd gezien een absoluut record. Daarbij moet wel worden aangetekend dat 2025 het jaar was van de Jubileumreünie van de SSRP, gevolgd door SAIL Amsterdam. Er veranderen veel, vooral oudere schepen van eigenaar. Er zijn nog een aantal in behandeling bij de Criterium Commissie, maar deze zijn niet allemaal op dit moment weer in het Stamboek "geactiveerd". Dus het aantal had nog hoger kunnen zijn.
In de Schepenlijst van de SSRP zijn bijna 2900 schepen opgenomen, onderverdeeld in 71 verschillende scheepstypes. Dit is maar een gedeelte van alle zeilende schepen zoals ze in het verleden in Nederland hebben gevaren. Maar allemaal types die de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd. Van deze schepen zijn er op dit moment ruim 1000 “actief” ingeschreven in het Stamboek.

Geregistreerde schepen in de Schepenlijst van het Stamboek, de Z-categorie

Vooral in de eerste tientallen jaren na de start van het Stamboek in 1955 waren de grote bijeenkomsten van oud-Nederlandse schepen populair. Lang niet elk deelnemend schip werd ook daadwerkelijk in het Stamboek opgenomen met een inschrijvingsnummer en plaquette. Overigens was deze plaquette in de eerste jaren niet verplicht. Schepen, die niet werden ingeschreven in het Stamboek, werden gelukkig wel in de Schepenlijst geregistreerd en kregen een nummer in de 9000-serie. Veel van deze schepen hebben later alsnog een plaquette gekregen met inschrijvingsnummer.